«کتاب» با گفت‌وگوهای جمعی جان تازه می‌گیرد

«کتاب» با گفت‌وگوهای جمعی جان تازه می‌گیرد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در مشهد، شعار سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران «با کتاب گفت‌وگو کنیم» انتخاب شده است، شعاری که فرصتی برای بازاندیشی در جایگاه کتاب در زندگی فردی و اجتماعی و بررسی راه‌های تبدیل کتاب‌خوانی به تجربه‌ای جمعی و اثرگذار فراهم می‌کند. در همین راستا، در گفت‌وگو با اهالی کتاب و قلم تلاش داریم به این پرسش بپردازیم که چگونه می‌توان این شعار را از یک عبارت مناسبتی فراتر برد و در زندگی روزمره مردم عملی کرد.

مصطفی بیان، نویسنده و فعال فرهنگی نیشابور، در گفت‌وگو با خبرنگار ایبنا، با اشاره به اهمیت شکل‌گیری فضاهای جمعی برای ترویج کتاب‌خوانی اظهار کرد: گفت‌وگو با کتاب صرفاً در انزوای اتاق شکل نمی‌گیرد، بلکه ثمره آن باید در جمع و تعامل میان افراد دیده شود.

وی افزود: تجربه چندین‌ساله انجمن ما در برگزاری نشست‌ها، کارگاه‌های داستان و محافل ادبی در نیشابور نشان داده است که وقتی خواندن کتاب با جلسات و دورهمی‌های هم‌اندیشی، نقد و مواجهه بی‌واسطه مخاطبان همراه می‌شود، کتاب تازه جان می‌گیرد.

بیان، ادامه داد: مردم نیاز دارند پس از خواندن یک متن، احساسات و برداشت‌های متفاوت خود را با دیگران به اشتراک بگذارند و از دل این تفاوت دیدگاه‌ها، گفت‌وگو شکل دهند.

این نویسنده درباره مفهوم گفت‌وگو با کتاب و تفاوت آن با صرفاً مطالعه کردن بیان کرد: عمیق‌ترین شکل این گفت‌وگو زمانی اتفاق می‌افتد که خواندن کتاب به پایان رسیده است، اما اثر آن در ذهن مخاطب همچنان ادامه دارد.

او که موسس انجمن و جایزه داستان سیمرغ است، گفت: وقتی تصویری از یک داستان، دیالوگی از یک شخصیت یا پرسشی وجودی در بزنگاه‌های دشوار زندگی همراه انسان باقی می‌ماند، یعنی کتاب توانسته وارد تجربه زیسته او شود و با او سخن بگوید.

بیان همچنین درباره نقش ابزارهای نوین ارتباطی در ترویج کتاب‌خوانی و استفاده از ظرفیت رسانه‌هایی که گاهی رقیب کتاب تلقی می‌شوند، گفت: پادکست‌ها، پلتفرم‌های کتاب صوتی و نسخه‌های دیجیتال نه رقیب کتاب کاغذی، بلکه امتداد آن هستند.

وی ادامه داد: این ابزارها توانسته‌اند کتاب را به فضاهایی ببرند که مطالعه نسخه کاغذی در آن‌ها دشوار یا ناممکن است. برای مثال، در شلوغی ترافیک یا سفرهای روزمره شهری. بسیاری از مخاطبان ابتدا یک داستان را از طریق صدا یا با استفاده از تبلت و تلفن همراه تجربه می‌کنند و پس از آن به نسخه کاغذی علاقه‌مند می‌شوند.

این فعال فرهنگی نیشابور در بخش دیگری از سخنانش با ارائه پیشنهادی برای هفته کتاب امسال، بر ضرورت کاهش قیمت کتاب و حمایت از تولید آثار باکیفیت و اقتصادی تأکید کرد و گفت: در جریان جنگ جهانی دوم، انتشارات پنگوئن در بریتانیا و ناشران مشابه در اروپا نه‌تنها فعالیت چاپ و نشر را متوقف نکردند، بلکه با حمایت دولت و همگرایی ناشران، میلیون‌ها نسخه کتاب را در قطع‌های کوچک، با کاغذهای بسیار سبک، طراحی‌های ساده و قیمت‌هایی بسیار ارزان به دست مردم و حتی سربازان در سنگرها و پناهگاه‌ها رساندند.

وی با اشاره به فلسفه این اقدام افزود: نگاه آن‌ها این بود که در دوران جنگ، ناامنی و اضطراب، روح و ذهن انسان بیش از نان به روایت و اندیشه نیاز دارد تا امید خود به آینده را از دست ندهد.

بیان در پایان خاطرنشان کرد: امروز نیز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و ناشران باید یارانه‌ها و حمایت‌های خود را به‌صورت هدفمند به تولید کتاب‌های باکیفیت اما ارزان‌قیمت و اقتصادی اختصاص دهند تا خرید کتاب برای دانشجویان و اقشار حقوق‌بگیر به یک رؤیا تبدیل نشود.

منبع: ایبنا

https://www.ibna.ir/news/557486/

یادداشتی برای رمان باتیست چگونه مرد نوشته آلن بلوتی یر

یادداشتی برای رمان باتیست چگونه مرد نوشته آلن بلوتی یر

به تازگی رمانی خوانده‌ام با عنوان «باتیست چگونه مرد» نوشته‌ی نویسنده‌ی فرانسوی، آلن بلوتی یر.

داستان درباره‌ی یک خانواده‌ی فرانسوی است که در سفر به شمال آفریقا توسط گروه‌های تندروی مسلح ربوده می‌شوند. پس از هفته‌ها اسارت باتیست پسر نوجوان خانواده تنها و رهاشده به خانه بازمی‌گردد؛ اما او دیگر آن پسر سابق نیست. گویی بخشی از روح و روانش در آن بیابان‌های هولناک جا مانده یا به قتل رسیده است و از همین روست که او تاکید دارد باتیست نیست چرا که باتیست مرده است.

یکی از درخشان‌ترین و دردناک‌ترین صحنه‌های رمان که اوج طنز سیاه و پوچی جهان قرن بیست‌ویکم را به تصویر می‌کشد زمانی است که خانواده‌ی باتیست در اوج ترس و ناامیدی دست به دعا برمی‌دارند و در همان لحظه تندروهای مسلح آنها نیز سر بر خاک می‌گذارند و نماز می‌خوانند.

اینکه چگونه دو انسان در دو سوی کاملا متضاد خیر و شر هر دو خود را حق می‌دانند و دست به دعا بلند می‌کنند تصویری تلخ از بحران معناست.

فضای داستان به‌ گونه‌ای است که به‌ جای لرزاندن تن خواننده از وحشت فاجعه انرژی عاطفی متن را به سمت انزجار و تنفر از عاملان خشونت هدایت می‌کند؛ خشمی عمیق که از تجاوز روانی به معصومیت یک کودک سرچشمه می‌گیرد. نویسنده عوامل خشونت و تروریسم را موجوداتی غارنشین و هم‌زیست با حیوانات به تصویر می‌کشد تا تقابل غرب متمدن در برابر شرق غارنشین را بازنمایی کند.

در مجموع اگر به داستان‌های سیاسی، تروریسم در قرن بیست‌ویکم، روان‌شناسی و اگزیستانسیالیستی علاقه‌مندید خواندن این رمان را پیشنهاد می‌کنم. داستان جذابی است.

مصطفی بیان / دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵

یادداشتی برای رمان گناهکار نوشته هی یونگ پیون

یادداشتی برای رمان گناهکار نوشته هی یونگ پیون

به تازگی رمانی از نویسنده‌ی کره‌‌ی جنوبی خوانده‌ام به نام «گناهکار». داستان حول محور دو زن جوان می‌چرخد که به ظاهر هیچ ارتباطی با هم ندارند اما هر دو پس از مرگ یکی از اعضای خانواده‌شان مسیرشان به شکلی به هم گره می‌خورد.

سه-‌اوه‌یون، دختری جوان است که به همراه پدر تنهایش زندگی می‌کند. یک روز سه-‌او برای خرید پالتو (که پدرش برایش خریده بود) از خانه خارج می‌شود؛ اما وقتی برمی‌گردد با انفجار گاز و آتش‌سوزی خانه مواجه می‌شود. پدرش جان می‌سپارد و پلیس اصرار دارد که مرگ او را خودکشی اعلام کند؛ اما سه-‌او نمی‌پذیرد و شروع به جستجو می‌کند.

از سوی دیگر زنی جوان به نام کی-‌جئونگ شین که معلم است و با مادرش زندگی می‌کند روزی از سوی پلیس مطلع می‌شود که جنازه‌ی غرق‌شده‌ی خواهر ناتنی‌اش پیدا شده است. پلیس مرگ خواهر را خودکشی اعلام می‌کند اما کی-‌جئونگ نمی‌پذیرد و برای کشف حقیقت تحقیقاتش را آغاز می‌کند.

رمان «گناهکار» را نباید داستانی پلیسی دانست که در انتها شاهد گره‌گشایی بزرگ یا دستگیری قاتل باشیم؛ بلکه این اثر در ژانر روان‌شناختی جای می‌گیرد. داستان درباره‌ی فروپاشی روانی، کینه، سوگ، خشم، انتقام، عذاب وجدان، پوچی، بحران اقتصادی و نابودی انسان‌ها در سرمایه‌داری مدرن است.

داستان شروع پرکشش و جذابی دارد اما در نیمه‌ی راه کشش و انرژی خود را از دست می‌دهد و مسیر دو شخصیت اصلی آن‌طور که باید و شاید در پایان به شکلی رضایت‌بخش به هم گره نمی‌خورد.

اگر از آن دست خوانندگانی هستید که پیرنگ، نقطه‌ی اوج دراماتیک و دست‌کم گره‌گشایی معنایی برایتان اهمیت دارد، «گناهکار» راضی‌تان نمی‌کند؛ زیرا به جای گره‌گشایی همه‌چیز را در هاله‌ای از ابهام رها می‌کند. با این وجود از نگاه جامعه‌شناختی و فرهنگی ادبیات شرق آسیا اثر قابل‌توجهی است. فضای داستان هی_یونگ پیون بسیار سرد است و بر جزئیات و ابعاد روان‌شناختی آدم‌ها تمرکز دارد.

به هر حال اگر به داستان‌های روان‌شناختی و ادبیات شرق آسیا علاقه‌مند هستید پیشنهاد می‌کنم این کتاب را بخوانید.

مصطفی بیان / دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵

یادداشتی برای رمان تنگنا نوشته لئیانید آندری یف

یادداشتی برای رمان تنگنا نوشته لئیانید آندری یف

«در یازدهم دسامبر سال ۱۹۰۰، پزشک متخصص، آنتون ایگناتیف کرژنتسف، مرتکب قتل شد.» (شروع رمان تنگنا)

داستان «تنگنا»، روایت‌گر یادداشت‌های روزانه و اعترافات دکتر کرژنتسف است؛ که تصمیم می‌گیرد دست به جنایتی حساب ‌شده بزند. هدف او الکسیس کنستانتینوویچ ساولوف، دوست و هم‌کلاسی دوران دبیرستان و دانشگاه است؛ مردی آرام و بی‌حاشیه که همسرش، تاتیانا نیکولایونا، زمانی مورد علاقه‌ی کرژنتسف بوده است.

او نقشه‌ای می‌کشد تا الکسیس را به قتل برساند و بلافاصله پس از آن خود را به عنوان یک بیمار روانی به پلیس معرفی کند تا به جای زندان یا اعدام به تیمارستان فرستاده شود و پس از مدتی با ادعای بهبودی آزاد شود.

کرژنتسف بعد از انجام قتل نقشه‌ی دوم را اجرا می‌کند. او شروع به رفتارهای غیرعادی و جنون‌آمیز می‌کند تا پلیس و پزشکان قانع شوند که او در زمان ارتکاب جرم کاملا مجنون و ناخودآگاه بوده است.

کرژنتسف در تیمارستان بستری می‌شود و در ابتدا از موفقیت نقشه‌ی خود شادمان است. اما در ادامه‌ی داستان دچار شک می‌شود؛ که آیا تظاهر به جنون و دیوانگی می‌کند و یا واقعا او یک دیوانه است؟!

داستان «تنگنا»، یک داستان جنایی و عاشقانه نیست. اگر به داستان‌های روانشناختی و فلسفی علاقه‌مندید پیشنهاد می‌کنم این داستان جذاب و پرکشش را بخوانید.

مصطفی بیان / جمعه اول آبان ۱۴۰۵

داستان «کابوس در واقعیت» در مجله «اطلاعات هفتگی»

داستان جدیدم با عنوان «کابوس در واقعیت» در شماره‌ی چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵ مجله «اطلاعات هفتگی» چاپ شد. به دلیل حجم زیاد داستان در دو قسمت منتشر می‌شود؛ بنابراین قسمت دوم را در شماره‌ی آینده (چهارشنبه ۲۲ مهر) دنبال کنید.

یادداشتی برای رمان ساحره نوشته براندا لوزانو

یادداشتی برای رمان ساحره نوشته براندا لوزانو

تصور کنید جایی که منطق روزنامه‌نگاری به بن‌بست می‌رسد تنها زمزمه‌های باستانی جادوگران است که می‌تواند پرده از حقیقت یک قتل بردارد.

رمان با این جمله آغاز می‌شود: «ساعت شش شب بود که گوآدالوپه آمد و گفت که پالوما را کشتند.» جمله‌ای پرکشش و رازآلود که خواننده را به قلب ماجرای قتل پالوما می‌برد.

داستان میان دو جهان متفاوت در نوسان است؛ یکی از زبان «فلیسیانا»، دخترعموی پالوما که جهان آیینی و جادویی او را با زبانی اسطوره‌ای بازگو می‌کند؛ و دیگری از زبان «زوئی»، روزنامه‌نگار که در جستجوی حقیقت این قتل قدم به دهکده‌ای می‌گذارد که با منطق روزنامه‌نگاری او بیگانه هستند....

رمان «ساحره» نمونه‌ای درخشان از پیوند میان رئالیسم جادویی و دغدغه‌های اجتماعی معاصر مکزیک است. نویسنده در این داستان به موضوع زن‌کشی می‌پردازد؛ آن هم از دریچه‌ی آیین‌ها و سنت‌های کهن.

اگر از آن دسته خوانندگانی هستید که پیرنگ‌های پرتعلیق و گره‌گشایی‌های ناگهانی برایشان اولویت اصلی نیست و ترجیح می‌دهید در جریان سیال ذهن، تحول درونی شخصیت‌ها، اسطوره و فرهنگ بومی مکزیک غرق شوید پیشنهاد می‌کنم خواندن این رمان ۱۸۷ صفحه‌ای را از دست ندهید.

مصطفی بیان / جمعه ۱۰ مهر ۱۴۰۵

تقابل تصویر و صدا در رئالیسم جادویی مارکز و رولفو

مقاله جدیدم با عنوان «تقابل تصویر و صدا در رئالیسم جادویی مارکز و رولفو» در شماره مهر ماه ماهنامه ادبیات داستانی چوک منتشر شد.

در این مقاله با تکیه بر «عنصر تصویر» در صد سال تنهایی (مارکز) و «عنصر صدا» در پدرو پارامو (خوان رولفو) به کالبدشکافی رئالیسم جادویی در این دو اثر ماندگار قرن بیستم می‌پردازم.

مارکز با تصویرهای رنگین، چرخ های هستی را آنچنان می پذیرد که حتی غریب ترین پدیده ها (معراج رمدیوس، باران گل های زرد، پروانه های مائوریسیو) را جزئی طبیعی و پذیرفتنی از زندگی می شمارد.

در مقابل در رمان رولفو خبر از معراج و باران گل نیست بلکه صدای نجواست که جسمیت می یابد؛ صداهایی که از سکوت پر از مرده می آیند و خواننده را به بازسازی خود روایت وامی دارند.

رولفو با قلم خویش پیش از مارکز نشان داد که مرز میان زنده و مرده و واقعیت و خیال بس تاریک است و حتی امروزه ما به عنوان خواننده میان ایمان به افسانه ی مارکز و شک وجودی رولفو سرگردان میمانیم. شاید همین سرگردانی اوج تجربه ی رئالیسم جادویی است......

متن کامل این مقاله را می توانید در صفحه 19 الی 21 بخوانید:

http://www.chouk.ir/download-mahnameh/20256-192-1405.html

رمان «نخجیر» اثر مصطفی بیان، نامزد جایزه ملی واژه شد.

رمان «نخجیر» اثر مصطفی بیان، نامزد جایزه ملی واژه شد.

به گزارش روابط عمومی «انجمن داستان سیمرغ نیشابور»، رمان «نخجیر» نوشته مصطفی بیان، داستان‌نویس جوان نیشابوری به فهرست نامزدهای نهایی پنجمین دوره جایزه ملی واژه (بخش رمان) راه یافت.

«نخجیر» روایتی دو وجهی دارد که در دو سطح تاریخی – سیاسی و اسطوره‌ای پیش می‌رود. تلاش می‌کند تا با تکیه بر عناصر رئالیسم جادویی و پیوند آن با اساطیر ملی و مذهبی ابعاد تازه‌ای از دو نبرد قادسیه (حمله اعراب مسلمان به ایران) و آغاز جنگ تحمیلی در شهریور ۱۳۵۹ را به تصویر بکشد.

در سطح تاریخی، نویسنده مستقیما به سراغ کالبدشکافی روان‌شناختی شخصیت «پیشوا» (بازنمایی هولناکی از صدام حسین) می‌رود. داستان تصویری عریان از خودشیفتگی، کیش شخصیت و پارانویای این دیکتاتور را در آستانه تصمیم‌گیری برای حمله به ایران ارائه می‌دهد؛ رویای واهی فتح سه ‌روزه تهران و قیاس‌های متوهمانه او با سردارانی چون صلاح‌الدین ایوبی. اما این شکوه پوشالی خیلی زود با پاسخ رعدآسای عقاب های آهنین (تیزپروازان نیروی هوایی ارتش ایران) و هجوم کابوس‌های فروپاشی به ترسی فلج‌کننده و تنهایی مطلق تبدیل می‌شود.

در سطح اسطوره‌ای، رمان مرزهای زمان را می‌شکند. نویسنده با درهم‌آمیختن دوره ساسانی، صدر اسلام و روزهای آغازین جنگ تحمیلی، اتمسفری کابوس‌گونه و سوررئال خلق می‌کند. حضور نمادین پرندگان اهریمنی جاسوس (لاشخورها) در تقابل با سیمرغ و جنگنده‌های ایرانی به داستان ابعادی شاهنامه‌ای بخشیده است. یکی از درخشان‌ترین بخش‌های این پیوند اسطوره‌ای بازخوانی شخصیت «شهربانو» است؛ زنی جنگاور که نمادی از ایستادگی، اصالت و هویت ملی و تاریخی ایران در برابر هجوم بیگانگان است.

اتمسفر رمان، فضایی اشباع ‌شده از بوی مرگ، توطئه و خیانت‌های کاخ بغداد است. نویسنده آشفتگی ذهنی دیکتاتور و فضای خفقان‌بار پیرامون او را به تصویر می‌کشد. خواننده در این اثر با تحلیل اگزیستانسیال قدرت خودکامه روبروست؛ جایی که ایمان کورکورانه یک حاکم به بزرگ‌ترین دشمن او تبدیل می‌شود و سقوطش را رقم می‌زند.

«نخجیر» در نهایت اسطوره را به واقعیتی ملموس پیوند می‌زند. پایان‌بندی رمان با شهادت خلبان «عزیزالله جعفری» (از فرزندان خطه نیشابور)، روایت اساطیری کتاب را به زمین واقعیت و ادای احترام به سربازان وطن متصل می‌کند.

مصطفی بیان در رمان «نخجیر»، جنگ هشت‌ ساله را از زاویه‌ای نو یعنی از زاویه دید روان‌پریشی دشمن و در تلاقی با هویت ملی و تاریخی ایران روایت می کند. این اثر دعوتی است به تماشای جنگ، نه فقط در قامت خاکریزها بلکه در پهنه اساطیر و اعماق تاریک ذهن یک دیکتاتور شکست ‌خورده.

اگر به داستان‌های رئالیسم جادویی، اساطیری، حماسی و تاریخی علاقه دارید، مطالعه ی این داستان را به شما پیشنهاد می‌کنیم.

این رمان هم‌اکنون در کتابفروشی‌های: شب‌های روشن (نبش خیابان پانزده خرداد ۱۹)، کلبه کتاب کلیدر (شعبه اول: فردوسی شمالی، پاساژ ولیعصر؛ شعبه دوم: بلوار فضل، جنب بلوار دانشگاه) در دسترس علاقه‌مندان قرار دارد.

مصطفی بیان، داستان نویس و دبیر «انجمن داستان سیمرغ نیشابور» است. در کارنامه ی ادبی او جوایز متعددی از جمله جایزه ادبی لیراو، جایزه ادبی اردبیل، جایزه داستان تهران، جشنواره‌ ادبی یزد، جشنواره ادبی قشم، جشنواره رادیویی جوان و همچنین جایزه داستان مجله اطلاعات هفتگی به چشم می‌خورد.

یادداشتی برای رمان شبح آلکساندر ولف نوشته گایتو گازدانف

قاتلی که داستان مقتولش را می‌خواند؛ این شروع یکی از عجیب‌ترین مواجهه‌های داستانی است. «شبح الکساندر ولف» از خواننده می‌پرسد: اگر مقتول شما زنده و نویسنده باشد، بعد از خواندن کتابش چه خواهید کرد؟

نویسنده، خواننده را از همان پاراگراف اول درگیر داستانی شبه‌پلیسی و معمایی می‌کند: «آیا مردی که سال‌ها پیش کشتمش، هنوز زنده است؟ و حالا کجاست؟». این کشش داستانی مخاطب را با شتاب پیش می‌برد، اما در یک‌سوم پایانی و به‌ویژه صحنه ی آخر، بار فلسفی آن‌قدر سنگین و فشرده می‌شود که از ریتم پیرنگ و تعلیق داستان می‌کاهد؛ گویی مسیر اثر از «حل معما» به سمت «ارائه ی درسنامه یا رساله‌ای فلسفی» تغییر جهت می‌دهد. اگر اثر در همان چارچوب ژانر رازآلود و معمایی باقی می‌ماند، می‌توانست به‌مراتب جذاب‌تر باشد.

انگار نویسنده بیش از حد شیفته ی «مفهوم بودن ولف» شده و فراموش کرده است که ما می‌خواهیم «شبح ولف» را ببینیم، نه «تفسیر ولف» را. او به‌جای آنکه اجازه دهد حضور ترسناک، مبهم و مرموز ولف را حس کنیم، تلاش می‌کند معنای پوچی یا سرنوشت را مستقیما در ذهن خواننده بنشاند. هیچ‌چیز تلخ‌تر از این نیست که مخاطب ببیند داستانی که ظرفیت عمیق شدن در ذهن را داشت، توسط خود نویسنده رو می‌شود.

با این‌همه اگر به داستان‌های روان‌شناختی، فلسفی و تامل‌برانگیز علاقه‌مندید، پیشنهاد می‌کنم این رمان را از دست ندهید.

مصطفی بیان / یکشنبه ۸ شهریور ۱۴۰۵

درباره کتاب «کار رمان» نوشته جوزف اپستاین؛ ترجمه سولماز کاکایی

مقاله من با عنوان «درباره کتاب کار رمان نوشته جوزف اپستاین؛ ترجمه سولماز کاکایی» در ماهنامه ادبیات داستانی چوک (شهریور 1405) منتشر شده است.

متن مقاله را می توانید از سایت زیر دانلود کنید.

http://www.chouk.ir/download-mahnameh.html