سفرنامه نویسی در دنيای ادبيات
سفرنامه نویسی در دنيای ادبيات
تصور کنيد بعد از یک روز سخت کاری، در اتاقتان روی مبل راحتی لم دادهايد که يک هو دلتان هوای دیدن شکار حیوانات صحرای سوزان آفريقا یا آثار باستانی مصر را میکند يا هوس میکنيد دور کوتاهی در فضا یا اعماق اقیانوس ها بزنيد. کافی است ريموت تلويزيون را برداريد و چند دقيقهای بين کانال های تلويزيونی گشت بزنيد تا به کمک اين رسانه خود را در قلب صحرای آفريقا، صحرهای سوزان مصر، منظومه شمسی و یا اقیانوس ها ببينيد و لذت ببريد. اين روزها ما بدون اين که از روی صندلی خانهمان تکان بخوريم؛ می توانیم به کمک دوربينهای جهانگردان و طبيعت گردان در رسانه های تصویری و سایت های آنلاین از اعماق زمين تا فضای بی کران را مشاهده کنیم و خيلیهامان توهم تجربه اين فضا را با خود داريم. حالا تصور کنیم که در گذشته نه نسبتا دور، یعنی همین نزدیکی ها، وقتی فردی تصمیم داشتند که از صحراهای سوزان افریقا و یا مصر و یا اعماق اقیانوس ها دیدن کنند؛ می توانستند مانند ما روی مبل راحتی بنشینند و از پشت تلویزیون و یا سایت اینترنت به آنها نگاه بیندازد!؟
در تاريخ ادبيات نويسندههای زيادی بودهاند که در داستانهایشان درباره مکانها و موقعيتهایشان مینوشتند که گاه خوانندگان تا پايان عمرشان اين مکانها را از نزديک نمیديدند، اما به کمک تخيل اين نويسندگان با اين مکانها آنچنان آشنا میشدند که میتوانستند ساعتها درباره اين مکانها تخيل کنند و حرف بزنند.
«سفرنامهنویسی» یکی از سبک های ادبی است که در آن شخصی که به سرزمینهای دیگر سفرکرده، دیدهها، شنیده ها، تجربیات، رخدادها و احساساتش را درباره آن سرزمینها برای آگاه کردن دیگران در قالب کتابی مینویسد.
از سفرنامه های معروف و به جا مانده ادبیات کشورمان می توان به سفرنامه ناصر خسرو(سفرنامه ی ناصرخسرو کتابی است منسوب به ناصرخسرو قبادیانی بلخی است و گزارشی از یک سفر هفتساله است. این سفر از مروآغاز شد و به بلخ پایان پذیرفت)، سفرنامه میرزا علی امینالدوله (از رجال دوه قاجاریه و صدراعظم ایران)، سفرنامه عبداللطیف موسوی شوشتری (سفرنامه نویس دوره قاجاریه)، سفرنامه حاج میرزا محمدعلی معینالسلطنه (سفرنامهنویس ایرانی دوره ی قاجار بود که سفرنامهای از اروپا و آمریکا نوشتهاست)، سفرنامه میرزا محمدعلی محلاتی (میرزا محمدعلی محلاتی معروف به حاجی سیاح از سفرنامه نویسان دوره قاجاریه است. از او دو اثر به نامهای « سفرنامه حاج سیاح » و « خاطرات حاج سیاح » در حوزه سفرنامه نویسی، به جای مانده است)، سیاحتنامه ی ابراهیمبیگ (این کتاب تاثیر زیادی در آگاهی اجتماعی و سیاسی جامعه ایران در آستانه جنبش مشروطه ایران داشته است)، سفرنامه های جلال آل احمد (خسی درمیقات، سفر روس، سفر امریکا، اورازان) و سفرنامه حج دکتر علی شریعتی اشاره کرد.
در دنيای ادبيات بسيار اين اتفاق افتاده است که نويسندگان برای جذابيت داستانهای شان به سراغ مکانهای معروف مانند برج ايفل، ساعت لندن يا رودخانه تايمز رفتهاند يا برای اين که خواننده را غافلگير کنند از مکانهای غيرقابل دسترس خوانندگان که تا حدودی برایشان مجهول و غريب است مانند اهرام مصر يا مثلث برمودا به عنوان مکانهای خلق داستانهایشان استفاده کردهاند.
در بين نويسندگان بزرگ قديمی «ژولورن» از نظر جهانگردی و گشتوگذار ادبی دارای رتبه بالايی است. ما همراه قهرمانهای داستانی ژولورن نه تنها دور دنيا را در هشتاد روز گشتيم و اقوام و ملتهای بسياری را ملاقات کرديم بلکه به کره ماه و اعماق زمین سفر کرديم.
علاوه بر رمان های داستانی «ژول ورن»، داستان های جنایی «آگاتا گریستی» نویسنده «ماجراهای پورآرو» برای رمز آلود کردن ماجراهایش به سراغ مکان های تاریخی و حتی داستان های کهن مصریان رفته است.پس از داستانهای اهرام مصر و موميايیهای معروفشان میتوانيم به همراه نويسندگانی مانند «الکساندر دوما» کمی در تاريخ حرکت کرده و به روزگار جديدیتری برسيم و در فرانسه و کاخ ورسا به ملاقات «سه تفنگدار» برويم. پس از گشتوگذار با «الکساندر دوما» در کاخهای پادشاهان فرانسه میتوانيم به همراه «ويکتورهوگو» سری به ميدان «تريومف» و انقلاب فرانسه بزنيم. ميدان «سرخ مسکو» يکی ديگر از مکانهای معروف تاريخی است که نويسندگان روس بارها در داستانهای شان به سراغ آن رفتهاند.
حالا برای مشاهده دنیای ناشناخته اطرافمان نیازی هست که سفرنامه ناصر خسرو و یا دور دنیای هشتاد ژول ورن را مطالعه کنیم یا خیر!؟ شاید مطالعه آنها باعث شود که اجتماع، زندگی و آدم های گذشته خود را بهتر بشناسیم.
داستان نویس ، روزنامه نگار ادبی و موسس انجمن و جایزه داستان سیمرغ نیشابور.