نگاهي به تاثير و فوايد آنتي‌اكسيدان‌ها در بدن
عمل اكسيداسيون در بدن انسان سبب آسيـــب رساندن بـه غشـاي سلولـي، پـروتئـين‌هاي ســـلولار، ليپيدها و دي.ان.اي (DNA) مي‌شود. در طي فرايــند متـــابوليسم اكسيژن، راديــكال‌هاي آزاد به‌وجود مي‌آيند كه به الكترون‌ها هجوم آورده و باعث آسيب وارد آوردن به مولكول‌ها مي‌شوند. بـدن اين توانايي را دارد كه بر ميزان معيني از راديكال‌هاي آزاد فائق آمده و از آنها به نفع خود استفاده كند، اما تجمع بيـش از اندازه راديكال‌هاي آزاد سبب ايجاد برخي بيماري‌ها نظير: بيماري‌هاي قلبي، كليوي و انواع خاصي از سرطان‌ها مي‌شود. اكسيداسيون به موجب استرس، استعمال دخانيات، نورخورشيد، آلودگي هوا و عوامل ديگر افزايش پيدا مي‌كند. آنتي‌اكسيدان‌ها در برخي از مواد غذايي خاص وجود دارند و سبب خنثي سازي راديكال‌هاي آزاد مي‌شوند. در اين ميان مي‌توان به غذاهايي كه شامل ويتامين A,C و E هستند و مواد معدني نظير مس، روي (زينك) و سلنيوم اشاره كرد.
تاثير راديكال‌هاي آزاد: برخي شرايط بحراني كه بر اثر وجود راديكال‌هاي آزاد ايجاد مي‌شوند به شرح زير هستند: بد شدن وضعيت عدسي چشم كه منجر به كوري مي‌شود.
تورم مفاصل (رماتيسم ): آسيب رساندن به سلول‌هاي مغزي كه نهايتا منجر به ايجاد پاركينسون و آلزايمر مي‌شود.
تسريع فرآيند سالخوردگي: افزايش ريسك انسداد شرآيين، از آنجايي كه راديكال‌هاي آزاد سبب تقويت ليپوپروتئين‌هاي كم‌چگال مي‌شوند؛ (LDL) در نتيجه كلسترول به ديواره رگ‌هاي خوني مي‌چسبد دي.ان.اي سرطان به همراه تخريب ديواره سلولي و از بين بردن .
آنتي‌اكسيدان‌هاي ضد بيماري: رژيم غذايي كه حاوي مقادير بسيار زيادي ضد اكسنده باشد مي‌تواند از بروز بسياري از بيماري‌ها نظير بيماري‌هاي قلبي و سرطان‌هاي مختلف جلوگيري به‌عمل آورد. آنتي‌اكسيدان‌ها مانند تنظيف عمل كرده و بدن را از راديكال‌هاي آزاد پاك مي‌كنند. از جمله منابع غني آنتي‌اكسيدان‌ها مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:
تركيب آليوم و سولفور : تره فرنگي، پياز و سير.
آتنوكيانين : بادمجان، انگور و انواع توت.
بتا كاروتين: كدو تنبل، انبه، هلو، هويج، اسفناج و جعفري.
كيتچين: چاي.
مس : غذاهاي دريايي، گوشت بره، شير و آجيل.
كريپتوزانتيس : فلفل قرمز، كدو تنبل و انبه.
فلاوانوئيد: چاي، چاي سبز، مركبات، پياز، سيب.
ايندول: سبزيجات گلدار مانند بروكلي، كلم و ايزو.
فلاوانوئيد : سويا، توفو، عدس، نخود و شير.
ليگنان : كنجد، سبوس گندم، بار و بنشن و سبزيجات.
لوتئين : سبزيجات برگ دار مانند اسفناج و ذرت.
ليكوپين: گوجه فرنگي، گريپ فروت و هندوانه.
منگنز: غذاهاي دريايي، گوشت، شير و آجيل.
پلي فنول : پونه و آويشن.
سلنيوم : غذاهاي دريايي، دل و جگر، غلات و گوشت.
ويتامين C : پرتقال، كشمش سياه، كيوي، انبه، بروكلي، اسفناج، فلفل و توت فرنگي.
ويتامين E : روغن‌هاي گياهي مانند روغن ريشه گندم، آوكادو، آجيل و غلات.
زينك : غذاهاي دريايي، گوشت، شير و آجيل.
زو كميكال‌ها :گوشت قرمز، دل و جگر، ماهي. همچنين در گياهاني كه حيوانات از آنها تغذيه مي‌كنند نيز وجود دارند. همانطور كه از نام آنتي‌اكسيدان‌ها پيداست، آنتي‌اكسيدان‌ها موادي هستند كه قادرند با اثرات مضر اما طبيعي فرآيند فيزيولوژيك اكسيداسيون در بافت‌ها مقابله كنند. آنتي‌اكسيدان‌ها شامل مواد مغذي (ويتامين‌ها و املاح معدني) و آنزيم‌ها ( پروتئين‌هاي موجود در بدن كه در واكنش‌هاي شيميايي نقش كمكي دارند) هستند. به‌نظر مي‌رسد اين مواد در جلوگيري از ايجاد بيماري‌هايي مانند سرطان، بيماري قلبي، سكته مغزي، آلزايمر، آرتريت روماتوئيد و كاتاراكت نقش دارند. استرس اكسيداتيو زماني روي مي‌دهد كه توليد ملكول‌هاي مضر بنام راديكال‌هاي آزاد بيش از ظرفيت حفاظت‌بخشي دفاع‌هاي آنتي‌اكسيداني باشد. راديكال‌هاي آزاد اتم‌هاي فعال يا قطعات ملكولي شيميايي هستند كه بر حسب الكترون‌هايي كه دارند بار دار هستند. اين راديكال‌ها مانند آنيون سوپر اكسيد، راديكال هيدروكسي و فلزاتي همچون آهن و مس هستند. راديكال‌هاي آزاد حاوي اكسيژن كه تحت عنوان گونه‌هاي واكنشگر اكسيژني ناميده مي‌شوند مهم ترين راديكال‌هاي آزاد بيولوژيك هستند.
انواع آنتي‌اكسيدان‌ها : به‌نظر مي‌رسد آنتي‌اكسيدان‌هاي به‌دست آمده از منابع غذايي اهميت بسزايي در كنترل صدمه وارده از سوي راديكال‌هاي آزاد دارند. هر ماده غذايي بر حسب ساختار و عملكرد آنتي‌اكسيداني‌اش منحصر به فرد است.
ويتامين : E، ويتامين C، بتاكاروتن، سلنيوم، املا ح معدني همچون منگنز و روي همگي جزو آنتي‌اكسيدان‌هاي شناخته شده هستند. همچنين برخي آنزيم‌ها مانند سوپراكسيد دسموتاز، كاتالاز و گلوتاسيون پراكسيداز نيز به‌عنوان خط دفاعي اوليه بدن در برابر راديكال‌هاي آزاد عمل مي‌كنند.
ميزان مناسب دريافت آنتي‌اكسيدان‌ها : محققان مصرف مكمل‌هاي آنتي‌اكسيداني را به افراد توصيه نمي‌كند، تا اطلاعات بيشتري در اين زمينه به‌دست آيد.در عوض پيشنهاد مي‌كند همه سعي كنند روزانه تنوعي از غذاها را از همه گروه‌هاي غذايي اصلي مصرف كنند. به‌علاوه ويتامين‌ها وكاروتنوييدها را بايد از مواد غذايي ونه از مكمل‌ها دريافت كرد. پس از بررسي اطلاعات موجود در زمينه اثرات سودمند يامضر آنتي‌اكسيدان‌ها محققان به اين نتيجه رسيدند كه مدرك كافي براي تاييد مصرف زياد اين مواد مغذي براي مقابله با بيماري‌هاي حاد ندارند. بهترين منبع دريافت آنتي‌اكسيدان‌ها مواد غذايي هستند. مطالعات نشان مي‌دهند براي حفظ سلامت در وضع ايده آل بايد حداقل روزانه پنج وعده ميوه وسبزي به‌عنوان بخشي از يك رژيم غذايي متعادل مصرف كرد. ويتامين‌اي در روغن‌هاي گياهي،گردو، بادام زميني، بادام، زيتون،آوكادو،جوانه گندم، جگر و سبزيجات داراي برگ سبز موجود است. مركبات مانند پرتقال وگريپ فروت و بروكلي و سبزيجات داراي برگ سبز،گوجه فرنگي، فلفل، سيب زميني، طالبي و توت فرنگي از منابع غني ويتامين C هستند. از مواد غذايي حاوي بتا كاروتن مي‌توان به طالبي، انبه، پاپايه،كدو‌تنبل، فلفل، اسفناج،كلم و زردآلو اشاره كرد. سلنيوم را مي‌توانيد در غذاهاي دريايي، مرغ، برنج قهوه اي و نان غلات سبوس‌دار بيابيد. برخي از آنها كه اخيرا به‌لحاظ خاصيت آنتي‌اكسيداني‌شان و توانايي كاهش احتمال بيماري مورد توجه قرار گرفته‌اند عبارتند از: كاروتنوئيد‌ها در گوجه‌فرنگي، هويج، هندوانه، كلم و اسفناج، اليل سولفيدها در پياز، سير وموسير، فلاونوئيدها در انگور، زغال‌اخته، توت‌فرنگي، گيلاس، گريپ فروت، تمشك و توت سياه و برخي تركيبات ديگر كه در منابع مختلف غذايي يافت مي‌شوند. به‌طور مثال سلنيوم كه يكي از املاح معدني كمياب و ضروري براي بدن است خود بخش كوچكي ازمجموعه آنتي‌اكسيدان‌ها مي‌باشد و به تنهايي داراي خواص فراواني براي بدن است. فوايدغذايي و درماني عبارتند از:
پيشگيري از سرطان: طبق مطالعات انجام شده مصرف سلنيوم در پيشگيري از سرطان اثرات مثبتي را نشان داده است. مكمل‌هاي سلنيوم خطر سرطان ريه را تا ۴۶درصد ، سرطان كولون راتا ۵۸درصد و سرطان پرو ستات را تا ۶۳درصد و تمام انواع سرطان‌ها را ۳۷درصد كاهش مي‌دهد.
خلق و خو: كمبود سلنيوم مي‌تواند منجر به افسردگي، بي‌حوصلگي، اضطراب و پرخاشگري شود.
آب مرواريد: سلنيوم مي‌تواند چشم‌ها را در برابر بيماري آب مرواريد محافظت كند.
داستان نویس ، روزنامه نگار ادبی و موسس انجمن و جایزه داستان سیمرغ نیشابور.