رمان ايراني بايد به زبان فارسي منتشر شود
رمان ايراني بايد به زبان فارسي منتشر شود
رمان كلنل محمود دولتآبادي در خارج از ايران منتشر شده و
ديگر ضرورتي ندارد كه در ايران هم منتشر شود. البته كتاب را به بنده دادهاند كه بخوانم.»
اين واكنش معاون فرهنگي وزارت ارشاد به بلاتكليفي كتاب كلنل است در روز 18 آبان در
نشست خبري نوزدهمين دوره هفته كتاب ايران، بهمن دري، در پاسخ به پرسشي درباره
وضعيت انتشار رمان «زوال كلنل» محمود دولتآبادي در ايران – رماني كه امسال نامش
در فهرست اوليه نامزدهاي بوكر آسيايي است –
به گفتن اين جمله اكتفا كرد. چندي پيش در روزنامه «شرق»
گزارشي به مناسبت قرار گرفتن نام رمان زوال كلنل در فهرست اوليه بوكر آسيايي منتشر
شد و در آن گزارش به وضعيت بلاتكليف انتشار متن فارسي اين رمان در ايران اشاره شد
و به اينكه زوال كلنل درحالي نامزد اين جايزه شده كه در ايران هنوز هيچكس اين
رمان را به زبان فارسي نخوانده است. اكنون «غير ضروري» بودن چاپ اين رمان به زبان
فارسي تنها پاسخي است كه بهمن دري به منتقدان چاپ نشدن متن فارسي چنين رماني كه
ترجمهاش در خارج از ايران اينچنين مورد توجه قرار گرفته، داده است. در حالي كه آن
طور كه از قراين و گفتههاي خود دولتآبادي برميآيد، «زوال كلنل» از آغاز به اين
قصد كه زودتر در خارج از ايران منتشر شود، به ناشر خارجي داده نشده بود. دولتآبادي
در گفتوگو با «شرق» درباره اين
اظهار نظر دري درباره ضرورت نداشتن چاپ كلنل در ايران ميگويد:
«ايشان اين سخن را از سر تندي گفتهاند چراكه چنين حرفي ابدا منطقي نيست و ادبيات فارسي
و رمان ايراني بايد در زبان فارسي چاپ شود.» به گفته دولتآبادي ترجمه كلنل همان
وقت كه متن فارسي اين رمان به ارشاد سپرده شده، به ناشر خارجي نيز داده شده است:
«من كلنل را تقريبا همان زمان كه در ايران آماده انتشار كردم و به واسطه ناشر به
وزارتخانه ارشاد فرستادم، به ناشر سوييسي هم سپردم. اما تا يك سال و نيم پس از
فرستاده شدن كتاب به ارشاد هيچگونه پاسخي دريافت نكرديم. از سويي ديگر ناشر
اروپايي منتظر نميماند و وقتي كاري را آغاز ميكند تا نقطه پايان پيش ميبرد. اين
است كه از همان روز دريافت كتاب كار خود را آغاز و كتاب را آماده انتشار كرد.»
اينگونه بود كه ترجمه آلماني كلنل پيش از متن فارسي آن
منتشر شد و منتقدان آلماني زبان آن را ستودند و رمان در ايران، همچنان در وزارت
ارشاد مانده بود و تغييراتي هم كه بعد از روي كار آمدن دولت دهم در وزارت ارشاد
پديد آمد، تاثيري بر سرنوشت آن نگذاشت.
محسن پرويز كه اين كتاب در دوران تصدي او در پست معاونت
فرهنگي وزارت ارشاد براي دريافت مجوز به اين وزارتخانه فرستاده شده و 64 مورد
اصلاحيه خورده بود، جاي خود را به بهمن دري داد و ناشر، يكبار ديگر وضعيت كلنل را
پيگيري كرد؛ اين بار از طريق ملاقات با خود بهمن دري. دولتآبادي در اينباره ميگويد:
«بيخبري از وضعيت انتشار كتاب كلنل و بلاتكليفي آن در ارشاد ما را بر آن داشت تا
پيگيري كنيم. اين بود كه ناشر به وزارتخانه مراجعه كرد. كتاب
را به دست آقاي دري داده بودند ايشان هم قول داده بودند كه كتاب را ملاحظه كنند
اما باز هم هيچ پاسخي نيامد.» اكنون سه سال از ارايه متن فارسي كلنل به ارشاد ميگذرد
و غيرضروري بودن انتشار اين رمان در ايران به دليل انتشار ترجمهاش در خارج از
كشور، تاكنون آخرين پاسخ بهمن دري به منتقدان است. كلنل در خارج از كشور نه به
زبان فارسي كه به زبانهاي آلماني و انگليسي و... منتشر شده و به فرض هم اگر طبق
قانون -همچنان جاري- مولفان و مصنفان، مصوب سال 1348 كه: «كتابي كه در خارج از
كشور چاپ شود در ايران مورد حمايت مادي قرار نميگيرد»، در مورد انتشار ترجمه يك
كتاب ايراني در كشوري ديگر نيز صدق كند، به نظر نميرسد كه اين قانون با ارايه
مجوز به آن كتاب ارتباطي داشته باشد چراكه ارايه مجوز جزو حقوق مادي اثر نيست، ضمن
اينكه اگر مجوز انتشار كلنل همان زمان كه اين كتاب به ارشاد سپرده شد، صادر ميشد
متن فارسي اين رمان قبل از آنكه ترجمهاش در خارج از كشور منتشر شود، در ايران
منتشر ميشد. اما با همه بلاتكليفيهاي طولاني كلنل در وزارت ارشاد، دولتآبادي
همچنان اميدوار است كه اين رمان در ايران و به زبان فارسي منتشر شود. او در اينباره
ميگويد: «به هرحال بديهي است كه هر نويسندهاي براي زبان و فرهنگ خودش مينويسد و
ميخواهد اثرش در همان زبان چاپ شود و من همچنان اميدوارم و منتظرم كه اين كتاب در
وطنم منتشر شود.» از طرفي بهمن دري گويا همچنان اين رمان را كه مدتي است از طرف
ناشر به دستش داده شده، نخوانده و در نشست خبري هفته كتاب گفته قرار است كتاب را
بخواند. البته دولتآبادي به
اين گفته دري نيز نگاهي اميدوارانه دارد و ميگويد:
«آقاي دري در مصاحبهشان البته گويا گفتهاند كه خودم كتاب
را ميخوانم كه اين خودش اميدواركننده است. چرا كه به هرحال تكليف كتاب مشخص ميشود.
حال يا پاسخ منفي است يا مثبت، يا به هرحال راهحلي پيدا خواهد شد.» وقتي با بهمن
دري تماس گرفتيم تا از او درباره اين اظهارنظر كوتاه اش بپرسيم، درگيري او براي
برگزاري هفته كتاب مانع از انجام گفتوگو با وي شد. البته اين گفتوگو به زمان
ديگري – پس از مراسم هفته كتاب- موكول شد. از
دولتآبادي، به جز كلنل، رمان «طريق بسمل شدن» نيز مدتهاست كه در ارشاد منتظر
مجوز مانده است. رماني درباره جنگ كه به گفته دولتآبادي، وزارت ارشاد هنوز به آن
هيچ جواب قطعياي نداده است. دولتآبادي اما باز هم اميدوار است كه مشكل هر دو
كتاب بدون پاسخ ماندهاش روشن شود. او ميگويد:
«به هرحال باز هم اميدوارم كه آقاي دري خودشان هر دو كتاب
را خوانده و نظر قطعي ارشاد اعلام شود.»
داستان نویس ، روزنامه نگار ادبی و موسس انجمن و جایزه داستان سیمرغ نیشابور.