جنجال سانسور يک کلمه در کتاب مارک تواين
جنجال سانسور يک کلمه در کتاب مارک تواين

آخرين چاپ كتاب «مارك تواين» كه تركيبي از داستان «هاكلبري فين» و «ماجراي
تام ساير» در يك جلد واحد است، جنجال بسياري به راه انداخته چرا كه
ويراستار با سليقه شخصي كلماتي كه كه نژادپرستانه بوده را حذف و كلمات
ديگري جايگزين كرده است. اين چاپ جديد منتقدان و دوستداران ادبيات را در
مقابل هم قرار داده با اين حال، «آلن گريبن» كه در مركز انتقادات قرار دارد
با سرسختي از تصميماش دفاع كرده است.
«گريبن» تصميم گرفت براي حمايت از نژاد و ريشه خوانندگان بيشمار اين
آثار، در نسخه اصلي داستان «ماجراهاي هاكلبري فين» كه در قرن 19 نوشته شده،
تمام 219 واژه «كاكاسياه» را با «برده» جايگزين كند. اما به گفته ناشر،
كار ويراستار واكنش منفي و شكايت خوانندگان را در پي داشته است. «گريبن»،
پژوهشگر و کارشناس آثار مارک تواين، ميگويد استفاده از کلمه «کاکاسياه»
بسياري را از مدارس آمريکا را بر آن داشته که تدريس اين اثر کلاسيک را
متوقف کنند.
او در نسخه جديد، اين کلمه را با «برده» و کلمه «پوست قرمز» كه واژهاي
زننده براي سرخپوستان آمريکاست را با سرخپوست جايگزين کرده است. «ماجراهاي
هاکلبري فين» که نخستين بار در سال 1884 منتشر شد، يکي از بزرگ ترين
رمانهاي آمريکايي به شمار ميرود. اين رمان همزمان با روايت سفر پسري در
طول رودخانه ميسي سي پي در حوالي سالهاي 1835 تا 1845، رفتار و نگرش مردم
جنوب آمريکا را نسبت به تبعيض نژادي و برده داري به طنز ميکشد. اين رمان
اغلب به دليل زبان و شخصيت پردازياش مورد انتقاد قرار ميگيرد و گفته
ميشود که چهارمين کتاب ممنوع در مدارس آمريکاست. «گيبن» که در دانشگاه
آبورن در آلاباما به تدريس انگليسي مشغول است، ميگويد:«بارها کتابهاي
مارک تواين را براي عموم خوانده است و وقتي که آن کلمه را با «برده»
جايگزين ميکند، مخاطبان احساس راحتي بيشتري ميکنند.» او تصميم داشت با
جايگزين کردن اين کلمه افراد بيشتري به خصوص افراد کم سال تر، براي خواندن
اين کتاب تشويق شوند. بسياري از منتقدان ادبي اما دست بردن در شيوه نگارش
«مارك تواين» را بياثر كردن زبان تند وتيز نويسنده ميدانند چرا كه به
عقيده آنها «ماجراهاي هاكلبري فين» يک کتاب ضد تبعيض نژادي است و تغيير
زبان آن، قدرت کتاب را تغيير ميدهد. به عقيده بسياري آنچه هاکلبري فين را
در ادبيات آمريکا اين همه پراهميت ميکند، تنها داستان آن نيست. غنا،
جزئيات و درستي بيهمتاي زبان گفتار در آن است. بدون واردکردن ضربههاي
ترميم ناپذير به درستي اين اثر، هيچ راهي براي تصفيه اثر مارک تواين وجود
ندارد. «مارک تواين» به شخصه نسبت به کلماتي که استفاده ميکرد بسيار دقيق و
محتاط بود. او با تغيير و ويرايش شدن نوشته هايش ميانه خوبي نداشت: «تفاوت
ميان واژهاي تقريبا درست با واژه درست مسئله واقعا بزرگي است.» اما آيا
به راستي ميتوان با حذف يك واژه نژادپرستانه، تاريخ نژادپرستي در آمريكا
را هم حذف كرد و ناديده گرفت؟ داستان درباره پسركي است كه در جامعهاي
ناسيوناليست، نژادپرست بزرگ شده و به تدريج ميآموزد كه با اين روند مخالفت
كند، بنابراين اگر اين نگارش اين كتاب نژادپرستانه نباشد، منطقي هم نخواهد
بود. تلاش براي حذف يك كلمه از فرهنگي كه جا افتاده راهحل غلطي است و
بايد با آن فرهنگ مبارزه كرد.
داستان نویس ، روزنامه نگار ادبی و موسس انجمن و جایزه داستان سیمرغ نیشابور.