یادداشت های مصطفی بیان

تعطيلات نوروز فرصت خوبي براي در کنار خانواده بودن جشن گرفتن، ديد و بازديد و مهماني رفتن است. اما همين تعطيلات ممکن است فرصتي براي پرخوري و چاق شدن هم باشد! در ايام نوروز که اعضاي خانواده خسته از يک سال کار و تلاش فرصت پيدا مي کنند در منزل باشند، افزايش مصرف غذاهاي چرب و شيرين، نمک زياد در غذاها و تنقلات، نداشتن فعاليت بدني، تماشاي بيش از حد برنامه هاي تلويزيون، و به هم خوردن برنامه خواب همگي دست به دست هم مي دهد تا پس از گذراندن دوران شيرين عيد، اضافه وزن گريبانگير عده زيادي شود.با اين حساب بهتر است قبل از نوروز متوجه باشيم که پرخوري، برنامه غذايي نامنظم، صرف چندباره ميوه و آجيل و شيريني در طول يک روز مي تواند به چاقي و اضافه وزن منجر شود و براي اين که پس از عيد به دردسر نيفتيم آگاهانه غذا بخوريم و متوجه اضافه وزن خود باشيم. براي بررسي محبوب ترين خوراکي هاي ايام عيد و فوايد و مضرات آن با دکتر ريحانه احمدزاده گفت و گو کرديم.

وي درباره مصرف آجيل در ايام عيد توضيح مي دهد: آجيل يکي از خوراکي هاي محبوب تعطيلات نوروزي است که کمابيش در تمام خانه ها پيدا مي شود. بايد دانست که آجيل ها در واقع دانه هاي روغني است که درصد چربي بسيار بالايي دارد. به همين علت چاق کننده است. آجيل ها ايجاد کننده انرژي بسيار زياد در بدن است، به طوري که صد گرم آجيل تا ۹۰۰ کيلو کالري انرژي دارد. بيش از ۴۰ درصد آجيل ها، چربي است ، به عنوان مثال از تخمه آفتابگردان براي گرفتن روغن استفاده مي کنند، در صورتي که عموم مردم تصور مي کنند آجيل ها جزو تنقلات است و خاصيت زيادي دارد و خوردن بيش از حد آن ها مشکلي ايجاد نمي کند. توجه داشته باشيد که مغزها يا دانه هاي روغني کلسترول ندارد اما حاوي تري گليسيريد (چربي) است. اين چربي مي تواند به افزايش چربي خون و در صورت مصرف بيش از اندازه به اضافه وزن بينجامد.از سوي ديگر، اين مغزها به اصطلاح به بعضي از افراد نمي سازد. دليل اين امر اين است که هضم چربي براي بعضي معده ها سخت است. حتما تجربه کرده ايد که پس از خوردن شيريني يا شکلات احساس سيري مي کنيد اما پس از نيم ساعت و پس از اين که قند وارد خون شد، احساس گرسنگي مي کنيد.قندها در طول نيم ساعت از معده خارج مي شود اما چربي ها تا ۴ ساعت در معده باقي مي ماند. حال اگر معده کسي کم کار يا کند باشد يا ترشح اسيد کمي داشته باشد، به خاطر چربي بالاي آجيل، اين مواد مدت زمان طولاني تري در معده اش باقي مي ماند و در اين حالت است که مي گوييم معده سنگين شده است.از طرف ديگر بيشتر آجيل ها حاوي نمک بسيار زيادي است و اين مقدار نمک در افزايش فشار خون نقش اساسي دارد. بهترين نوع آجيل از نظر ما نخود و کشمش است که در قديم بسيار مرسوم بود و الان از مد افتاده است. مشکل ديگري که آجيل ها به ويژه در هنگام سفر به وجود مي آورد اين است که هم زمان با مصرف فراوان آجيل آب کافي مصرف نمي شود و فرد دچار از دست دادن آب بدن مي شود. به هم خوردن تعادل الکتروليت هاي بدن باعث سرگيجه و تورم در دست و پا مي شود. حتما به خاطر داشته باشيد که مصرف آجيل در طول سفر بايد با خوردن آب کافي همراه باشد.

اين متخصص تغذيه درباره تفاوت اين دو نوع شيريني توضيح مي دهد: به هر حال انواع شيريني داراي ماده قندي است اما شيريني تر حاوي خامه فراوان است در حالي که شيريني خشک اين خامه را ندارد. حتما مي دانيد وزن شيريني تر بسيار بيشتر از شيريني خشک است. بنابراين خامه شيريني تر چاق کننده است و مي تواند مصرف کننده را به اضافه وزن مبتلا کندحال عده اي تصور مي کنند که صرف شيريني خشک چون بدون خامه و کوچک است مشکلي را ايجاد نمي کند، در حالي که اين طور نيست زيرا شيريني خشک بدون آب است و همه آن جذب مي شود و اگر به تعداد زياد خورده شود، مي تواند به چاقي منجر شود. در هر صورت پيشنهاد اين است که شيريني خشک ريز به تعداد کم مصرف شود.

يکي از مشخصات بارز عيد، تعطيلات است. دانش آموزان و محصلان و دانشجويان فرصت خواب صبح را به دست مي آورند و شب نشيني ها و ميهماني ها، فرصت خواب شبانه را از دست بسياري مي گيرد. همين موضوع باعث به هم خوردن ساعت خواب اعضاي خانواده و به تبع آن برنامه غذايي مي شود. دکتر احمدزاده با تاييد اين مطلب توضيح مي دهد: توصيه اين است که تا ۴۵ دقيقه پس از بيدار شدن از خواب يک صبحانه کوچک صرف شود،زيرا صبحانه نخوردن باعث پرخوري در ۲ وعده ديگر مي شود. بنابراين اگر صبح دير از خواب بيدار شديد يک فنجان چاي با ۲ خرما ميل کنيد و ناهار را با اعضاي خانواده ميل کنيد. دقت کنيد که حذف صبحانه، برنامه غذايي کل روز را به هم مي ريزد و برگرداندن آن به وضع طبيعي قبل از تعطيلات کار سختي است.به هم خوردن برنامه غذايي و خواب دليل اصلي جانيفتادن و سرحال نبودن همه تا آخر فروردين است، زيرا بدن ۱۵ روز به بي برنامگي عادت کرده و پس از تعطيلات ۱۵ روز طول مي کشد تا به برنامه جديد عادت کند. بنابراين بهتر است زمان خواب و غذا يکي ۲ ساعت تغيير کند تا به هنگام بازگشت به مدرسه يا محيط کار اعضاي خانواده به زحمت نيفتند.

مهم ترين کاري که براي جلوگيري از افزايش وزن و چاقي در ايام عيد مي توان انجام داد، حفظ تعادل در رژيم غذايي است. هر فرد بايد با خودش محاسبه کند که ميزان انرژي دريافتي اش در طول روز از حد تعادل بيشتر نشود. قديمي ها وقتي ميهماني دعوت مي شدند، وعده قبل را کم مي خوردند. واقعيت اين است که اين مدل، مدل بسيار خوبي است و سالم ترين پيام است. بنابراين اگر يک وعده به شام دعوت شديد، ناهار را سبک بخوريد تا در مهماني کالري مازاد دريافت نکنيد. هم چنين اگر ۲ ميهماني در طول روز مي رويد يک جا شيريني و يک جا ميوه بخوريد.از سوي ديگر، بچه ها اغلب در ايام عيد در معرض سوءهاضمه قرار دارند و از آن جا که کنترلشان کمي سخت است، مراقبت از رژيم غذايي آن ها توسط والدين فراموش نشود. بهتر است آجيل و شيريني کمتري مصرف کنند تا وعده هاي غذايي سه گانه را از دست ندهند.ذکر چند نکته در انتهاي مطلب براي حفظ وزن مناسب و فيزيک سالم هم ضروري به نظر مي رسد:* هرگز وعده هاي غذايي را حذف نکنيد حتي اگر چند لقمه نان باشد.* در مهماني ها غذا بخوريد اما به مقدار کم، اگر در وعده شام تنوع غذايي داريد سالاد و سبزيجات را انتخاب کنيد و فقط يک نوع غذا در حجم کم بخوريد.* پياده روي را فراموش نکنيد.* واقع بين باشيد. رژيم سخت نگيريد بلکه هدفتان اين باشد که وزن فعلي خود را حفظ کنيد.* از مصرف سالاد و سبزيجات غافل نشويد به جاي سس از مخلوط ماست، آب ليمو و روغن زيتون استفاده کنيد.* آرام غذا بخوريد و خوب بجويد. هرچه مدت زمان بيشتري به جويدن ادامه دهيد زودتر احساس سيري پيدا خواهيد کرد.* اگر قبل از تعطيلات ورزش مي کرديد، حتما در دوران عيد ادامه دهيد و اگر ورزش نمي کرديد، در اين دوران ورزش را در برنامه خود بگنجانيد.