مقاله‌ی «نویسنده و سربازِ معروفِ آزادی؛ نگاهی به زندگی و سه کتابِ مادر، دانشکده‌های من و ولگردان ماکسیم گورکی» را سه سال پیش نوشتم، اما آن زمان برای چاپ به نشریه‌ای نفرستادم.

تا اینکه تصمیم گرفتم آن را برای فصلنامه‌ی «نقد و بررسی‌کتاب تهران» ارسال کنم. سرانجام مقاله‌ام در شماره‌ی ۸۲ این نشریه (پاییز ۱۴۰۴) به چاپ رسید.

نام ماکسیم گورکی برای اغلب علاقه‌مندان ادبیات روسیه آشناست. گورکی یکی از شناخته‌شده‌ترین نویسندگان روس است. زندان‌های روسیه پیش از انقلاب اکتبر ۱۹۱۷، نویسندگان بزرگی را در خود جای داده‌اند که نقش مهمی در شکل‌گیری و تحول ادبیات روسیه داشته‌اند؛ نویسندگانی چون ماکسیم گورکی و فئودور داستایوفسکی.

هرچند به باور من، داستایوفسکی چند پله بالاتر از گورکی ایستاده است و نقشی بسیار پُررنگ‌تر و ماندگارتر در ادبیات جهان ایفا کرده؛ نقشی که تاثیر آن همچنان ادامه دارد.

✍ مصطفی بیان ۱۱ دی ۱۴۰۴