نويسندگی امری الهامی نيست

طيفي از منتقدان با كليت بحث آموزش داستان نويسي مخالف هستند. دسته ديگر منتقدان كساني هستند كه كلا نويسندگي را امري آموزش‌پذير نمي‌دانند. در ديدگاه اين افراد نويسندگي امري تخيلي و الهامي است كه ما بحثي با اين طيف نداريم گرچه متاسفانه تعداد اين منتقدان كم نيست. ما در هيچ كارگاهي نمي‌توانيم كسي را داستان نويس كنيم. شخص بايد يكسري ويژگي‌ها را داشته باشد كه آنچه در اينجا تدريس مي‌شود يكسري فنون است وگرنه افراد از بچگي ياد مي‌گيرند چگونه يك اتفاق را روايت كنند و اين مطابق با ديدگاه ماركز است. اين محافل در كنار كاركرد آموزشي سه كاركرد ديگر نيز دارد. اول اينكه عده‌اي در اين كارگاه‌ها شيوه نقد ادبي را مي‌آموزند. دوم يادگيري خوانش درست يك متن و درك ظرايف آن است و كاركرد سوم هم اين است كه افراد با تفكر و سليقه شبيه به هم در فضايي فرهنگي گردهم مي‌آيند. برپايي دوره‌هاي آموزش نويسندگي در كشورهاي اروپايي و امريكايي مسئله‌اي جاافتاده است ولي هر كشوري سنت فرهنگي خود را دارد كه در گذر تاريخ بدان رسيده در نتيجه نمي‌توان در مورد موضوعي چون آموزش نويسندگي در ايران و ديگر كشورها به يك قياس جامع رسيد. از نظر الزامات و روش‌ها نيز نمي‌توان نگاه يكساني به وضعيت داخلي و خارجي داشت. ريشه كارگاه‌هاي آموزش داستان نويسي در ايران در جمع خواني آثار در محافل ادبي و شخصي به روزهاي دور برمي گردد و روش كار و ملزومات آن نيز از همانجا مي‌آيد. دوره‌هاي آموزشي و كارگاهي داستان‌نويسي مي‌تواند مثمرثمر باشد.اين كارگاه‌ها به صورت يكسان و يكدست نيست و اگر مدرس پيش‌فرض‌هايي داشته باشد تنوع و امكان رشد و خلاقيت از هنرجوها گرفته مي‌شود. البته معتقدم بين كلاس و كارگاه تفاوت عمده‌اي وجود دارد و آن هم اين است كه در كلاس صرفا تعاريف و مباحث تئوريك آموزش داده مي‌شود كه اين امر مي‌تواند قدرت خلاقه افراد را تحت تاثير منفي قرار دهد ولي در كارگاه‌هايي كه حالت جمع‌خواني و نقد و بررسي آثار هنرجويان را دارد اين نقص برطرف مي‌شود. در كارگاه هر نفر داستان خودش را مي‌نويسد و سپس آثار مختلف خوانده و مورد بررسي قرار مي‌گيرد. حضور هنرجويان در چنين فضايي فعال است و كارگاه به صورت دوطرفه اداره مي‌شود. مدرس نيز در اينجا در جاي جاي اثري كه خوانده مي‌شود نظر خود را مبتني بر اصول و ژانرهاي ادبي بيان مي‌كند ولي بازهم آنكه تعيين‌كننده نهايي است خود نويسنده است. اين تعداد از دوره‌هاي داستان نويسي كه امروز در كشور برگزار مي‌شود حتي در تهران كه بيشترين آمار را به خود اختصاص داده است، پاسخگوي نياز جامعه نيست. گرچه نهادهاي دولتي و نيمه دولتي در برخي جاها خوب عمل كرده‌اند ولي به دليل ورود به برخي خط‌كشي‌ها اهالي ادبيات و روشنفكران چندان نگاه مطمئني بدين رويكرد ندارند و در كل بهتر است بخش خصوصي در عرصه آموزش داستان‌نويسي سكاندار باشد.

نام برخی از کتاب های منتشر شده:

آموزش داستان نویسی – روح الله مهدی پور عمرانی – انتشارات تیرگان 1386

هنر داستان نویسی – ابراهیم یونسی – نشر نگاه 1388

الفبای داستان نویسی – محمد جواد جزینی – نشر هزاره ققنوس 1388

فن داستان نویسی – محسن سلیمانی (مترجم) – نشر امیرکبیر 1386

راهنمای داستان نویسی – جمال میرصادقی – نشر سخن 1387

داستان نویسی جریان سیال ذهن – حسین بیات – نشر علمی و فرهنگی 1387

مکتب داستان نویسی در ایران – قهرمان شیری و پولاد فرخزاد – نشر چشمه 1387

هنر داستان نویسی – دیوید لاج ، رضا رضایی (مترجم) – نشر نی 1388

درآمدی بر داستان نویسی و روایت شناسی – فتح الله بی نیاز – نشر افراز 1388