یادداشت های مصطفی بیان

شير مادر ماده اي باارزش و کم نظير با فوايدي بي شمار براي نوزاد و مادر است. اهميت شير مادر با افزايش دانش و اطلاعات پزشکي روزبه روز آشکارتر شده است به نحوي که در سراسر جهان يک روز ويژه براي اطلاع رساني به اين امر اختصاص پيدا کرده است. امروز ۱۰ مرداد ماه مصادف با روز جهاني شير مادر است و هدف از آن توجه عموم زنان به نقش ويژه اي است که با شيردهي براي سلامت نوزادان و خود ايفا مي کنند و گام بزرگي در تضمين سلامت عمومي نسل آينده خود برمي دارند.بدون شک مادران بسياري از فوايد شير مادر و تاثير آن در سلامت جسمي کودک اطلاع دارند اما هنوز هستند مادران جواني که با تصورات اشتباه کودک خود را از شيرمادر محروم مي کنند و شيرخشک را جايگزين آن مي کنند. آن ها با دلايلي نظير ناکافي بودن شير، نبود توانايي جسمي مادر براي شيردهي و به هم خوردن اندام خود ميل و رغبتي براي شيردهي ندارند درصورتي که هيچ کدام از اين تصورات صحيح نيست. توليد ناکافي شير در مادر در مواردي نادر و فقط در ۲ تا ۵ درصد مادران اتفاق مي افتد و اين تصور اشتباه، آغاز تغذيه زودهنگام شير مصنوعي براي نوزاد را در پي دارد. بايد دانست که مکيدن شير مادر توسط نوزاد، به توليد پرولاکتين منجر مي شود بنابراين هرچه ميزان مکيدن بيشتر باشد، توليد شير نيز بيشتر خواهد شد. ترشح پرولاکتين در شب بيش از روز است و تغذيه با شير مادر در شب براي تداوم شيردهي مفيد است. احساس خشنودي مادر از کودک، لمس کردن، ديدن و شنيدن صداي گريه کودک و به ويژه حمايت هاي همسر در توليد شير بسيار موثر است. براي شيردهي مناسب بهتر است تغذيه با شير مادر از روز اول تولد آغاز شود زيرا در غير اين صورت ممکن است شير مادر ديرتر جريان يابد. از طرفي تکرار نکردن دفعات شيردهي باعث کاهش توليد شير مادر مي شود و چنان چه در ۶ هفته اول تولد تغذيه با شير مادر کمتر از ۸ بار در شبانه روز باشد، ممکن است شير به اندازه کافي توليد نشود. برخي از شيرخواران گرسنگي خود را نشان نمي دهند در اين موارد مادر نبايد منتظر شيرخوارش بماند بلکه بايد هر ۳ تا ۶ ساعت يک بار به کودک خود شير دهد. از ديگر علل شايع ناکافي بودن شير مادر بايد به جدايي مادر و فرزند به دليل گرفتاري هاي مادر مثل اشتغال، تحصيل، بستري شدن و... اشاره کرد. استفاده از شيشه و پستانک قبل از ۶ ماهگي و شروع تغذيه تکميلي قبل از ۶ ماهگي و کاهش ذخيره شير مادر و هم چنين وضعيت نامناسب شيردهي از ديگر دلايل کم شدن شير مادر است.هم چنين نقش شير مادر در حفظ سلامتي عمومي مادر سال هاست اثبات شده و مادراني که اقدام به شيردهي مي کنند در صورت داشتن رژيم غذايي متعادل مي توانند چربي هاي اضافي را که در طي دوران بارداري در بدنشان ذخيره شده از بين ببرند. از طرفي تماس با کودک و لمس او در هنگام شير دادن باعث مي شود رحم مادر بعد از زايمان به اندازه طبيعي خود برگردد و خون ريزي بعد از زايمان کاهش پيدا کند. اما در مورد بيماري هاي مزمني مثل سرطان سينه بايد گفت هنوز نقش شيردهي در مبتلا نشدن به اين نوع سرطان در زنان به لحاظ علمي اثبات نشده است اما نمي توان منکر نقش شيردهي در حفظ سلامت عمومي زنان پس از زايمان شد.هم چنين دکتر محمود راوري، عضو کميته کشوري ترويج تغذيه با شير مادر درباره حفاظت شير مادر از ابتلاي نوزادان به فشارخون، چربي خون، آلرژي و ديگر بيماري ها به ايرنا مي گويد: اضافه وزن نوزادان ناشي از تغذيه نکردن با شير مادر، زمينه ساز اختلالات ياد شده در آن هاست. ممکن است نوزاداني که از شير مادر تغذيه مي کنند لاغرتر باشند اما با اطمينان مي توان گفت آنان سالم تر از نوزاداني هستند که با شير مصنوعي تغذيه مي شوند.لازم است مادران بدانند که بايد براساس ميل و تقاضاي نوزاد به او شير دهند و درخصوص زمان شيردهي نوزاد خود را به برنامه ريزي و ساعت مشخص محدود نکنند.عضو کميته کشوري ترويج تغذيه با شير مادر در ادامه از آماده سازي دستورالعمل فعاليت مشاوران شيردهي از بدو تولد در زايشگاه هاي کشور خبر داد و گفت مادران بايد در زمان بارداري از مزاياي شيردهي و چگونگي انجام شيردهي آگاه شوند.اگر مادران بدانند که شيردهي چه فوايدي براي سلامت و آينده فرزندان آن  ها دارد قطعا راهي غير از اين براي تغذيه نوزادان انتخاب نمي کنند. نبايد اجازه داد اين موضوع تماس اول نوزاد با پوست مادر را مختل کند و از اين رو دستورالعمل کشوري در اختيار داريم که براساس آن نوزادان را در ساعت اول پس از تولد روي سينه مادران بگذارند. اهميت تماس نوزاد با بدن مادر از آن رو زياد است که قند خون، ضربان قلب و تنفس نوزاد تنظيم و ارتباط عاطفي نوزاد و مادر به بهترين شکل برقرار مي شود. بر همين اساس دستورالعمل فعاليت بيمارستان هايي که به ترويج شير مصنوعي و بطري براي شير دادن به نوزادان مي پردازند ممنوع و غيرقانوني است.شير مادر بهترين غذا براي کودک است که هميشه تازه، آماده، در دسترس و صددرصد بهداشتي است. از يبوست کودک جلوگيري مي کند و علاوه بر تکامل رشد آرواره و دندان کودک و تکامل مغز وي به رابطه عميق محبت آميز بين مادر و نوزاد منجر مي شود. اصولا همه مادران در هر شرايطي بايد بهترين روش تغذيه کودک خود يعني شيردهي را انتخاب کنند. حتي در مورد نوزاداني که زودتر به دنيا آمده اند، باز مناسب ترين غذا همان شير مادر است زيرا بدن مادر پس از زايمان آمادگي شيردهي دارد. از طرفي شير مادر متناسب با نياز تغذيه اي نوزاد تغيير مي کند. به عنوان مثال شير نوزاد چند روزه با شير نوزاد چند ماهه متفاوت است و هرچه نوزاد بزرگ تر مي شود، ارزش غذايي شير مادر نيز متناسب با نياز کودک تغيير پيدا مي کند. علاوه بر اطلاع رساني درباره ارزش غذايي شير مادر به مادران لازم است مادران جوان درباره نحوه شيردهي، آمادگي براي شيردهي، وضعيت مناسب شيردهي، مدت زمان شيردهي در روزهاي اول آموزش ببينند تا نوزاد آن ها بتواند بهتر شير بخورد و مادر نيز کمتر دچار مشکل و ناراحتي شود.